Scanafbeelding
Het Heylich EUANGELIUM, [de beschrijvinge] +LUCAE.
+Lucas is van stijl ofte professie geweest een Medecijn-meester. Coloss. 4.14. ende een geduerich met-gesel des Apostels Pauli in sijne reysen, oock wanneer hy gevangen na Roomen gebracht wierdt: gelijck af-genomen kan worden uyt Actor. cap. 20.6. ende 21.15. ende 27.1. ende 28. ven 14, 16. Sommige meenen oock, dat hy de gene is, van welcken de Apostel spreeckt 2.Corint. 8. ven 18, 19. Van hem wort oock vermelt 2.Tomoth. 4.12. ende Philemon. v 24. Hy heeft twee Boecken geschreven, namelick dit Euangelium, ende de Handelingen der Apostelen.
64Ende terstont wiert sijnen mondt geopent, ende sijne tonge [los gemaeckt], ende hy sprack, Godt 63lovende.
65Ende daer quam vreese over alle die rontom haer woonden, ende in het geheele geberchte van Iudea wiert veel gesproken van alle dese 64dingen.
66Ende alle die het hoorden 65namen het ter herten, seggende, Wat sal doch dit kindeken wesen? Ende 66de handt des Heeren was met hem.
67Ende Zacharias sijn vader wiert vervult met den heyligen Geest, ende propheteerde, seggende,
6867Gelooft [zij] de Heere, de Godt Israëls, want hy heeft 68besocht, ende verlossinge te wege gebracht sijnen volcke:
69gEnde heeft 69eenen hoorn der salicheyt ons opgerecht, in het huys Davids sijns knechts.
70hGelijck hy gesproken heeft door den mondt sijner heyliger Propheten, die 70van den beginne der werelt [geweest zijn],
71[Namelick] eene verlossinge van onse vyanden, ende van de handt aller der gene die ons haten.
72Op dat hy barmherticheyt dede aen onse Vaderen, ende 71gedachtich ware sijns heyligen verbondts:
73i[Ende] 72des eedts, dien hy Abraham onsen Vader gesworen heeft, om ons te geven,
74kDat wy verlost zijnde uyt de handt onser vyanden, hem dienen souden sonder vreese,
75lIn heylicheyt ende gerechticheyt voor hem, alle de dagen onses levens.
76mEnde ghy kindeken sult een propheet des Alderhooghsten genaemt worden: want ghy sult voor het aengesicht 73des Heeren voor henen gaen, om sijne wegen te bereyden.
77nOm sijnen volcke kennisse der salicheyt te geven, 74in vergevinge harer sonden.
78Door de 75innerlicke bewegingen der barmherticheyt onses Godts, met welcke ons besocht heeft 76de oOpganck uyt der hoochte.
79pOm te 77verschijnen den genen die geseten zijn in duysternisse, ende schaduwe des doots: om onse voeten te richten op den wech des vredes.
80qEnde het kindeken wies op, ende wiert gesterckt 78inden geest, ende was inde woestijnen tot den dagh 79sijner vertooninge aen Israël.
[v64] 63Gr. segenende.
[v65] 64Gr. woorden.
[v66] 65Gr. leyden’t in haer herte: dat is, behielden ende overleyden dese dingen sorchvuldelick.
66D. een sonderlinge kracht ende genades des Heeren.
[v68] 67Gr. gesegent.
68N. in genade.
[v69] gPsal. 132.17.
69D. eenen stercken Verlossen, D. Christum, gelijck Psalm 132.17. Een gelijckenisse genomen van dieren die hoornen hebben, daer mede sy groot gewelt doen.
[v70] hPsal. 72.12. Iesai. 40.10. Ierem. 23.6. ende 30.10. Dan. 9.27.
70Gr. van de eeuwe: D. van dat de eeuwe ofte werelt geweest is.
[v72] 71D. metter daet betoonde dat hy gedachtich ware.
[v73] iGenes. 22.16. Psal. 105.9. Ierem. 31.33. Hebr. 6.13. 17.
72Gr. den eedt: het welck sommige uytleggen, volgens den eedt, ofte, om den eedt.
[v74] kHebr. 9.14.
[v75] l1.Pet. 1.15.
[v76] mMalach. 4.5. Luc. 1.17.
73N. des Messiae, Iesu Christi. Siet Matth. 3.3.
[v77] nLuc. 3.3.
74Ofte, tot, met.
[v78] 75Gr. ingewanden der barmherticheyt, een gelijckenisse genomen van de menschen, welcker ingewanden beroert worden, als het herte sterckelick met barmherticheyt ontsteken wort. Gen. 43.30. 1.Reg. 3.26.
76Daer mede wort de Messias beteeckent, om dat hy genaemt wort een sterre uyt Iacob opgaende. Num. 24.17 ende de Sonne der gerechticheyt. Malach. 4.2. Anders beteeckent het Griecks woort oock een opgaende scheute ofte spruyte, gelijck de Messias alsoo genaemt wort, Ier. 23.5. Zach. 3.8. ende 6.12. maer ’t volgende vers toont dattet hier inde eerstebeteeckenisse bequamelicker genomen wort.
oMalach. 4.2.
[v79] pIesai. 9.1. ende 42.7. ende 43.8. ende 49.9. ende 60.1.
77Ofte, verlichten.
[v80] qLuc. 2.40.
78Ofte, door den Geest, D. door de werckinge des Heyligen Geests.
79D. dat hy te voorschijn is gekomen, om onder de Israeliten sijn ampt te bedienen ende uyt te voeren. Siet d’aent. Matth. 3.1.
Het ij. Capittel.
1 Christus wort te Bethlehem geboren. 8 ende sijne geboorte door eenen Engel aen de herderen bekent gemaeckt. 13 waer over de hemelsche heyrscharen met eenen lofsanck Godt prijsen. 15 De herders gaen na Bethlehem om ’t kint te sien, ende verbreydt hebbende ’t gene haer daer van gesegt was, keeren wederom. 21 Het kindeken wort besneden, ende IESUS genaemt. 22 den Heere inden tempel voorgestelt. 25 alwaer hem Symeon ontfangt in sijne armen, ende na eenen lofsanck van hem propheteert. 36 Desgelijcks doet oock Anna de Propheterse. 41 Christus twaelf jaren oudt zijnde, reyst met sijne ouders nae Ierusalem. 45 wort van haer gevonden inden tempel onder de Leeraers. 51 keert wederom na Nazareth, ende is sijne ouderen onderdanich, ende neemt toe in wijsheyt, grootte, ende genade.
1ENde het geschiedde 1in die selve dagen datter een gebodt uytginck vanden Keyser 2Augusto, dat 3de geheele werelt 4beschreven soude worden.
2Dese 5eerste beschrijvinge geschiedde als 6Cyrenius over Syrien Stadthouder was.
3Ende sy gingen alle om beschreven te worden, een yegelick na 7sijn eygen stadt.
4Ende Ioseph ginck oock op van Galilea, uyt de stadt Nazareth na Iudeam, atot de stadt Davids, die b8Bethlehem genaemt wort, (om dat hy uyt den chuyse ende geslachte Davids was)
5Om beschreven te worden met Maria sijn 9ondertrouwt wijf, welcke bevrucht was.
6Ende het geschiedde als sy daer waren, dat de dagen vervult wierden, dat sy baren soude.
7Ende sy dbaerde haren 10eerst-geboren soon, ende wandt hem in 11doecken, ende leyde hem neder inde cribbe, om dat voor haer lieden geen plaetse en was inde herberge.
8Ende daer waren herders in die selve landstreecke, haer houdende in het veldt ende hielden de nacht-wacht over hare cudde.
9Ende siet een Engel des Heeren 12stont by haer, ende de 13heerlickheyt des Heeren omscheense, ende sy vreesden met groote vreese.
10Ende de Engel seyde tot haer, En vreest niet, want siet ick 14verkondige u groote blijdtschap, die 15alle den volcke wesen sal.
11[Namelick] dat u heden geboren is de Salichmaker, welcke is 16Christus de Heere, in de stadt Davids.
12Ende dit sal u 17het teecken zijn, Ghy sult het kindeken vinden in doecken gewonden, ende liggende in de kribbe.
13Ende van stonden aen was [daer] met den Engel eeen menichte des hemelschen 18heyrlegers, prijsende Godt ende seggende,
1419Eere [zy] Godt in de hooghste [hemelen], fende 20vrede op aerden, in den menschen 21een welbehagen.
15Ende het geschiedde, als de Engelen van haer 22wechgevaren waren nae den hemel, dat 23de herders tot malkanderen seyden, Laet ons dan henen gaen tot Bethlehem, ende laet ons sien 24het woort dat daer geschiet is, ’t welck de Heere ons heeft kont gedaen.
16Ende sy quamen met haeste, ende vonden Mariam, ende Ioseph, ende het kindeken liggende in de kribbe.
17Ende als sy het gesien hadden maeckten sy alomme bekent het woort, dat haer van dit kindeken geseght was.
18Ende alle die het hoorden verwonderden haer, over het gene haer geseght wiert van den herders.
19Doch Maria bewaerde dese woorden alle te samen, 25overleggende [die] in haer herte.
20Ende de herders keerden wederom, verheerlijckende ende prijsende Godt over alles wat sy gehoort ende gesien hadden, gelijck tot haer gesproken was.
21Ende als gacht dagen 26vervult waren, datmen het kindeken besnijden soude, soo wiert sijnen hName genaemt 27JESUS, welcke genaemt was van
[v1] 1Namelick, terwijle Maria swanger ginck.
2Dese was de tweede Roomsche Keyser, volgende op Iulius Caesar den eersten: ende onder sijne regeeringe was het Roomsche rijck in sijn meeste kracht ende ruste. Heeft geregeert ontrent 56 jaren, ende is dit geschiet ontrent het 42 jaer sijns Keyser-rijcks.
3Gr. alle het bewoonde, namelick aertrijck: het welck verstaen moet worden so verre hem het Roomsche rijck doen uytstreckte.
4N. om daer uyt te weten de menichte der onderdanen des Roomschen rijcks, ende haer vermogen, op dat een yeder na het selve soude mogen geschat worden.
[v2] 5Dese beschrijvinge wort de eerste genaemt, ten aensien, van noch een tweede, die daer na geschiet is, waer van gewach gemaeckt wort, Act. 5.37. ende by Iosephum Antiq. lib. 18. cap. 1.
6Dese wort in de Romeynsche historien genaemt Quirinus, die Stadt-houder was over gantsch Syrien, waer van Iudea doen ter tijdt een deel was.
[v3] 7N. van waer hy afkomstich was, ende daer sijn geslachte woonde.
[v4] aIoan. 7.42.
b1.Sam. 16.4, etc.
8Van dese stadt siet Matth. 2.1. Mich. 5.1. ende wort Davids stadt genaemt, om dat David daer geboren ende opgevoedt was, 1.Sam. 17.12. Ioa. 7.42.
cMatth. 1.1.
[v5] 9Het is wel gelooflijck dat Ioseph haer nu al tot hem genomen hadde, volgens ’t bevel des Engels Matth. 1.20. maer wort evenwel hier noch genaemt ondertrouwde, om datse met hem alsoo leefde, als of sy maer ondertrouwt ware geweest.
[v7] dMatth. 1.25.
10Siet hier van Matth. 1.25.
11Gr. windelen.
[v9] 12N. onverwacht ende haestelick, gelijck het Gr. woort mede-brenght.
13D. een Godtlicke glans ende klaerheyt.
[v10] 14Gr. Euangelizere, D. verkondige blijde tijdinge.
15N. Godts volck siet Matth. 1.21.
[v11] 16Ofte, de Gesalfde.
[v12] 17N. daer aen ghy het kindeken kennen sult, ende bevinden waer te zijn, dat ick u verkondige.
[v13] eDan. 7.10. Apoc. 5.11.
18D. der Engelen, die als een heyr des Heeren zijn, door welcke hy de vrome beschermt ende de quade straft. Psal. 34.8. ende 103.21.
[v14] 19Ofte heerlickheyt.
fIesa. 57.19. Ephes. 2.17.
20N. met Godt. Rom. 5.1.
21D. het wel-behagen Godts worde door hem aen de menschen vervult. 2.Thes. 1.11. And. des wel-behagens, D. in de menschen die Godt na sijn wel-behagen heeft uyt-verkoren, Ephes. 1.5.
[v15] 22Gr. wechgegaen.
23Gr. de menschen, de herders.
24D. de geheele sake. Hebr.
[v19] 25Ofte, vergelijckende die met het andre, dat namelick haer te voren hier van meer geopenbaert ende geschiet was cap. 1.
[v21] gGen. 17.12. Levit. 12.3. Ioan. 7.22.
26D. als de achtste dagh gekomen was. Siet Actor. 2.1.
hMatth. 1.21. Luc. 1.31.
27Siet hier van ende vande uytlegginge deses naems Matth. 1.21.
Uit: Statenvertaling (1637)
© (transcriptie) 2008 Nicoline van der Sijs