Scanafbeelding
PROVERBIA, Spreucken SALOMONS.
16Hebt ghy 36honich gevonden, eet 37dat u genoech is: op dat ghy misschien daer van niet 38sat en wordet, ende dien uytspouwet.
1739Spaert uwen voet van het huys uwes naesten, op dat hy niet sat van u en worde, ende u hate.
18Een man tegen sijnen naesten een valsch getuygenisse 40sprekende, is heen hamer, ende sweert, ende scherpe pijl.
1941Het vertrouwen op eenen trouwloosen, ten dage der benautheyt, is 42[als] een gebroken tant, ende 43verstuyckte voet.
20iDie ledekens singt by een 44treurich herte, is gelijck hy, die 45een kleet af-leyt ten dage der koude, [ende als] 46edick op salpeter.
21kIndien de gene, ldie u haet, hongert; geeft hem 47broot te eten: ende so hy dorstich is, geeft hem water te drincken:
22Want ghy sult 48vyerige kolen op sijn hooft 49hoopen: ende de HEERE sal’t 50u vergelden.
23De noorde wint 51verdrijft den regen: ende een 52vergramt aengesichte de 53verborgene tonge.
24m54’T is beter te woonen op eenen hoeck des dacks, dan met eene 55kijfachtige huysvrouwe, ende dat in een huys van geselschap.
25Eene goede tijdinge uyt verren lande, is als cout water op een vermoeyde 56ziele.
26De rechtveerdige 57wanckelende voor het aengesichte des godtloosen, is eene beroerde 58fonteyne, ende verdorven sprinck-ader.
27Veel honichs te eten en is 59niet goet: maer de ondersoeckinge vande heerlickheyt 60sulcker dingen 61is eere.
28nEen man, 62die sijnen geest niet wederhouden en can, is een open-gebroken stadt sonder muer.
[v16] 36Verstaet onder dit woort allerley lieflick voetsel, daer van wy onse bekomste mogen nemen, met vermijdinge van het onmatich misbruyck. Sommige verstaen hier door de ondersoeckinge van hooge, ende hemelsche saken, die den geest des menschen wel aengenaem zijn, maer de mate sijns begrijps te boven gaen. Men kan dit vers oock verstaen van het rechte gebruyck der warer vriendschap, die seer lieflick is, daer van in het volgende vers gesproken wort.
37Hebr. uwe genoechsaemheyt, D. uwe bekomste; soo veel als uwe gesontheyt verdragen mach.
38T.w. so ghy meer aet, dan u genoech is.
[v17] 39Ofte, ontreckt uwen voet. Hebr. hout uwen voet kostelick, D. spaersaem, van in uwes naesten huys al te vrijelick te komen, ende sijne gemeynsaemheyt, die hy u toont, onbeleefdelick te misbruycken. Vergel. 1.Sam. 3. op vers 1.
[v18] 40Hebr. antwoordende. siet Iud. 18. op vers 14.
hPsal. 11.2. ende 57.5. ende 59.8. ende 120.4. Prov. 12.18.
[v19] 41Hebr. het vertrouwen des trouwloosen, D. dat men op eenen trouwloosen vrient stelt, ofte dat de trouwloose selve yewers op heeft inden tijt des noots.
42T.w. om daer mede te kauwen alsmen hongerich is.
43T.w. om daer mede te loopen alsmen wech moet. Het Hebreeusch woort beteeckent eygentlick eenen voet, die door verstuycktheyt wanckelende gemaeckt is.
[v20] iRom. 12.15.
44Hebr. quaet, ofte, boos, dat is, droevich, ofte treurich. Siet Genes. 40. op vers 7. Alsoo wort goet, voor blijde genomen. Siet 1.Reg. 21. op vers 7. De sin nu hier is, dattet niet wel en past blijde liedekens te singen by den droevigen; want by desen salmen droevich zijn, ende by den blijden blijde. Rom. 12.15.
45’T welck buyten tijts is.
46Die het salpeter dissolveert, of, doet smelten.
[v21] kRom. 12.20.
lExod. 23.4, 5.
47Verstaet door broot, ende water, den geheelen lichamelicken nootdruft. T.w. spijse, ende dranck. siet 1.Reg. 13.8. ende d’aenteeck.
[v22] 48D. ghy sult hem daer toe dryven, dat hy de vyantschap, die hy tegens u heeft, haest van hem werpe: gelijck yemant die gloeyende kolen op ’t hooft gelecht souden werden, de selve terstont soude afschudden. Ofte, ghy sult sijn herte vermorwen, ende gedweech maken, dat hy van sijn ongelijck overtuycht sal zijn. gelijck de Smeden het yser met gloeyende kolen vermorwen.
49Hebr. nemen D. nemende hoopen. De Hebreen begrijpen dickwijls onder een woort noch de beteeckenisse van een ander. Siet Genes. 12. op vers 15.
50T.w. het goet, dat ghy uwen vyant gedaen hebt, hoewel hy tegen u ondanckbaer is.
[v23] 51Hebr. doet smerte, ofte, weedom aen. ’twelck sommige verstaen van verdrijven, andere van baren.
52T.w. van een wijs, ende vroom man, die daer in geen behagen en heeft.
53Hebr. eene tonge der verborgentheyt, D. die niet recht uyt en spreeckt, maer omgaet met bedroch, vleyinge, achterklap, stekinge, ende terginge, etc.
[v24] mProv. 21.9. ende 19.
54Siet de verklaringe van dit vers, bov. 21. op vers 9.
55Hebr. eene huysvrouwe der kijvagien.
[v25] 56D. mensche, ofte persoone. Siet Gen. 12. op vers 5. De sin is, dat een mensche met eene goede tijdinge so wel verquickt is, als een die vermoeyt is, met versch koel water.
[v26] 57T.w. eenige faute doende voor d’oogen des onvroomen. Of, niet durvende sijn ampt doen, om den onvroomen te bestraffen. Vergel. Iob 4. op vers 4.
58Der vroomen monden, ende leeringen worden vergeleken by fonteynen, ende sprinck-aderen, daer uyt alle goede onderwijsingen bloeyen, bov. 10.11. ende 12.14. ende 16.22. Wanneer sy dan door eenige swaricheyt in sulck haer ampt komen te faelgeren, soo is dat als of de fonteyne beroert, ende modderich ware, ende de sprinck-ader verstopt.
[v27] 59Maer wel quaet, ende schadelick. Vergel. bov. vers 16.
60T.w. die den honich gelijck zijn. D. die soet, lieflick, ende vermakelick zijn, als de ondersoeckinge der nature der wercken Godts, der geschiedenissen inde werelt, etc.
61T.w. alsmen daer in behoorlicke mate houdt, de rechte streke der waerheyt volcht, ende het rechte gebruyck, ende eynde bekomt. Dit vers is anders aldus overgeset: Veel honichs te eten en is [den menschen] niet goet, ende [geene] eere de nasoeckinge van hare eygene eere.
[v28] nProv. 16.32.
62Dat is, die sijn gemoet, affecten, ende bewegingen niet intoomen, nochte vermeesteren en kan. Hebr. wiens geest geene wederhoudinge, ofte, heerschappye en heeft.
Het xxvj. Capittel.
Sotten eeren, versen 1, 8. onverdiende vloeck, 2. tucht der sotten, 3. Sotten t’antwoorden, 4, 5. sotte boden, 6. schoone spreucken der sotten, 7, 9. overlast van de Groote door quade knechten, 10. wederhaelde dwaesheyt, 11. eygen-wijsheyt, 12. Luyaert, 13, 14, 15, 16. onnoodige twist, 17. bedroch, met voorwendinge van jockernye, 18, 19. oorblaser, 20, 22. kijfachtige lieden, 21. huychelye, bedeckten haet, ende practijcken, 23, etc.
1GElijck de sneeuw in de somer, ende gelijck de regen in den 1oogst; alsoo en past den sot de 2eere niet.
2Gelijck eene 3mussche is tot wechsweven, gelijck eene swaluwe tot vervliegen; also en sal een vloeck, 4die sonder oorsake is, 5niet komen.
3aEen sweepe is voor het peert, een toom voor den esel; ende beene roede voor den rugge der sotten.
46En antwoordt den sot nae sijne dwaesheyt niet: op dat ghy oock hem niet gelijck en wordet.
5Antwoordt den sort 7nae sijne dwaesheyt: op dat hy 8in sijne oogen niet wijs en zy.
69Hy snijdt [sich] de voeten af, [ende] 10drinckt gewelt, die 11bootschappen sendt 12door de hant van een sot.
7Heft de beenen van den creupelen 13op: also is een spreucke in de mont der sotten.
8Gelijck 14hy, die een 15[edel-] gesteente in eenen slinger vindt: alsoo is hy, die den sot 16eere geeft.
9[Gelijck] een doorn 17gaet inde hant eens dronckaerts; alsoo is eene spreucke inden mont der sotten.
10De 18groote doen een yegelick verdriet aen: ende hueren 19de sotten, ende hueren de 20overtreders.
11cGelijck een hont tot sijn uytspouwsel 21weder keert: [alsoo] her-neemt de sot sijne dwaesheyt.
12Hebt ghy eenen man gesien, 22die wijs in sijne oogen is? dvan 23eenen sot is meer 24verwachtinge dan van hem.
13e25De luyaert seyt, Daer is een felle leeuw op den wech; een leeuw is op de straten.
14Een deure keert om op hare 26herre; alsoo de luyaert 27op sijn bedde.
15f28De luyaert verbercht sijn hant in 29den boesem: hy is te moede, om die weder tot sijnen mont te brengen.
16De luyaert 30is wijser in sijnen oogen, dan 31seven die 32[met] reden antwoorden.
17De voorbygaende die sich vertoornt in eenen twist, 33[die] hem niet aen en gaet, is [gelijck] 34die eenen hont by de ooren grijpt.
18Gelijck een 35die sich veynst te ra-
[v1] 1T.w. niet en voegen, maer ongetijdich, ende schadelick zijn. In het Ioodsche lant en regende’t niet op den tijt vanden oogst, ofte seer selden. Siet 1.Sam. 12.17.
2D. staet, ende regeringe, daer mede hy hem selven te schande maken, ende andere verdrucken soude.
[v2] 3Siet van het Hebr. woort, (het welcke hier voor eene mussche genomen wort) Genes. 7. op vers 14. ende Lev. 14. op vers 4.
4D. diemen tegen eenen onschuldigen gedaen heeft.
5D. den genen, die gevloeckt wort niet treffen, maer van hem als een vogel wech-vliegen.
[v3] aPsal. 32.9, 10.
bProv. 10.13.
[v4] 6T.w. op die wijse dewelcke hy in sijn reden gebruyckt, namelick met smaet-woorden, lasteringen, valsche redenen, ende bespottingen; ende alsoo, dat ghy u door den twist laet wech-rucken tot onbehoorlicke passien.
[v5] 7T.w. nae dat sijne dwarsheyt eyscht; datse namelick met goeden vasten gront bestraft, ende wederleydt worde.
8D. in sijn eygen oordeel, waer door hy sich laet duncken, dat hy wijs is, alsoo ond. versen 12, 16.
[v6] 9D. hy maeckt dat hy met sijne saken niet voortkomen en kan. Ofte, hy beneemt hem selven de occasie, ende bequaemheyt om sijne dingen uyt te voeren, gemerckt hyse veel beter door hem selven, ofte door andere, dan door den sot doen soude.
10D. doet sich selven ongelijck, ende behaelt schande, ende schade by den genen, tot den welcken hy den sot uytsendt. De maniere van spreken beteeckent soo veel, als eenig quaet lijden, ofte daermede gestraft worden. Vergel. Psal. 75. d’aenteeck. op vers 9.
11Hebr. woorden.
12D. door den dienst. Siet Exod. 3 op vers 13.
[v7] 13T.w. op dat hy die in eenich werck wel soude mogen gebruycken. doch gelijck dit niet bequamelick geschieden en kan, alsoo en kan oock een sot een wijse spreucke niet wel verhalen. And. De beenen des kreupelen zijn opgeheven. Verstaet het eene meer dan het andere, so datse ongelijck zijn. De sin is, gelijck de beenen, ofte schenckelen, eens kreupelen geene proportie en hebben, alsoo zijn de propoosten eens sots, ongerijmt, ende en passen op malkanderen niet. Men kan oock dit vers aldus vertalen: Nemet de beenen van den kreupelen wech; ende de spreucken [die] in der sotten mont zijn. Sommige verstaen oock door de beenen de vercierselen der selver, die den kreupelen niet wel en schijnen te voegen. De sin soude zijn, dat wijse redenen in den mont der dwasen niet beter en passen, dan de beenen, ofte der selver cieraet aen den kreupelen.
[v8] 14Hebr. gelijck het binden, ofte, bindsel van een edel gesteente. T.w. gantsch ongerijmt is, om dat de kostelicke steen geslingert zijnde, niet bysonders en kan uytrechten, ende oock verloren wort, alsoo is hy, etc.
15Het Hebr. woort wort oock voor edel gesteente genomen, Exod. 31.5. Siet d’aenteeck. And. die een [edel] gesteente bindt in een steen-hoop.
16D. staet, officien, rijckdom, die de sot niet en kan recht gebruycken, maer laet verloren gaen.
[v9] 17Hebr. opgaet. D. gelijck een dronckaert hem selven, ofte andere beschadicht, als hy eenen doorn handelen soude: alsoo en kan een sot eene goede spreucke niet wel gebruycken.
[v10] 18Hebr. De groote doet een yegelick verdriet aen: ende huert eenen sot, ende huert de overtreders. Verst. Tyrannen, ofte Heeren, ende Vorsten, ofte soodanige Groote, die by de selve sulck aensien hebben, datse een yeder moeyte, ende verdriet aendoen. Tot welcken eynde sy sotten, ende overtreders in haren dienst hebben, waer van de eerste niet en konnen, ende de andere niet en willen goet doen.
19Siet bov. 1. op vers 22.
20And. de voorbygaende, wiese souden mogen zijn, die sleechts maer genegen en zijn, het voornemen der Grooten, die hen hueren, te volgen.
[v11] c2.Petr. 2.22.
21T.w. om dat weder in te slocken, hebbende vergeten dat het uytgespogene hem qualick bequam.
[v12] 22Siet bov. op vers 5.
dProv. 29.20.
23Siet bov. 1. op vers 22.
24T.w. van wijs, ende deuchsaem te worden.
[v13] eProv. 22.13.
25Vergel. bov. 22.13.
[v14] 26D. hencksel, ofte gehinge, daer aen sy hangt, ende vast is.
27T.w. sonder daer van af te komen, om sijn behoorlick werck te doen.
[v15] fProv. 19.24.
28Siet bov. 19.24. ende d’aenteeck. daer op.
29And. inde schotel.
[v16] 30Siet bov. op vers 5. item ond. 28.11.
31D. van vele. ’T is een seker getal voor een onseker. Siet bov. 6. op vers 31.
32D. die redelick, ofte vernuftelick, ofte met goet verstant, ende recht oordeel konnen spreken. Van het Hebr. woort siet Iob 12.20. op het woort oordeel.
[v17] 33Hebr. niet sijne. D. die schade werpt: gelijck die eenen hont by de ooren treckt, den selve tergt, om hem te bespringen, ende te bijten.
34 D. Die sich selven sonder oorsake in perijckel van moeyte ende schade werpt: gelijck die eenen hont by de ooren treckt den selve tergt om hem te bespringen ende te bijten.
[v18] 35D. hem gelaet of hy onsinnich, of slecht ware. Gelijck onder sulck decksel niemant sich en kan ontschuldigen, als hy yemant leet gedaen heeft, alsoo en is die niet te ontschuldigen, die onder het decksel van jocken, ende spelen, sijnen naesten beschadicht. And. die sich veynst amechtig te zijn.
Uit: Statenvertaling (1637)
© (transcriptie) 2008 Nicoline van der Sijs