Scanafbeelding
Het eerste Boeck MOSIS, genaemt GENESIS.
schen de 21wateren die dboven’t Uytspansel zijn: ende het was alsoo.
8Ende Godt noemde het Uytspansel, Hemel: doe was’t avont geweest, ende’t was morgen geweest, de tweede dach.
9Ende Godt seyde: eDat de wateren van onder den Hemel in eene plaetse vergadert worden, 22ende dat het drooge gesien worde: ende het was alsoo.
10Ende Godt noemde het drooge, Aerde, ende de vergaderinge der wateren noemde hy, 23Zeen: ende Godt sach dat het goet was.
11Ende Godt seyde: Dat de aerde uytschiete gras-scheutkens, 24kruyt zaet-zaeyende, 25vruchtbaer geboomte, dragende vrucht nae sijnen aert, welkes zaet daer in zy op der aerde: ende het was alsoo.
12Ende de aerde bracht voort gras-scheutkens, cruyt zaetzaeyende nae sijnen aert, ende vruchtdragende geboomte, welckes zaet daer in was, nae sijnen aert: ende Godt sach dat het goet was.
13Doe was’t avont geweest, ende’t was morgen geweest, de derde dach.
14Ende Godt seyde: fDatter 26Lichten zijn in het Uytspansel des hemels, om scheydinge te maken tusschen den dach, ende tusschen de nacht; ende 27datse zijn tot teeckenen ende tot gesette tyden, ende tot dagen, ende jaren.
15gEnde dat sy zijn tot Lichten in het Uytspansel des hemels, om licht te geven op der aerde: ende het was alsoo.
16Godt dan maeckte 28die twee groote Lichten: dat groote licht tot heerschappye des daegs, ende dat 29kleyne Licht tot heerschappye des nachts; oock de Sterren.
17Ende Godt 30steldese in het Uytspansel des hemels, om licht te geven op der aerde.
18Ende om te heerschen in den dach, ende in de nacht, ende om scheydinge te maken tusschen het licht, ende tusschen de duysternisse: ende Godt sach dat het goet was.
19Doe was’t avont geweest, ende’t was morgen geweest, de vierde dach.
20Ende Godt seyde; Dat de wateren overvloedichlick voortbrengen 31een gewemel van levendige 32zielen: ende het gevogelte vliege boven d’aerde, 33in het Uytspansel des hemels.
21Ende Godt 34schiep de groote Walvisschen: ende alle levende 35wremelende ziele, welcke de wateren overvloedichlick voortbrachten, nae haren aert; ende alle 36gevleugelt gevogelte nae sijnen aert: ende Godt sach dat het goet was.
22Ende Godt 37segendese, seggende: hZijt vruchtbaer, ende vermenichvuldiget, ende vervullet de wateren inde Zeen: ende het gevogelte vermenichvuldige op der aerde.
23Doe was’t avont geweest, ende’t was morgen geweest, de vijfste dach.
24Ende Godt seyde: D’aerde brenge levendige 38Zielen voort, nae haren aert, 39Vee, ende 40kruypende, ende wilt Gedierte der aerde nae sijnen aert: ende het was alsoo.
25Ende Godt maeckte het wilt gedierte der aerde, nae sijnen aert, ende het vee na sijnen aert, ende al het kruypende gedierte des aerdbodems nae sijnen aert: ende Godt sach dat het goet was.
26Ende Godt seyde: 41Laet ons 42Menschen maken, 43nae onsen 44beelde, nae onse gelijckenisse; ende dat sy heerschappye hebben over 45de Visschen der Zee, ende over het gevogelte des hemels, ende over 46het vee, ende over de geheele aerde, ende over al het kruypende gedierte, dat op der aerde kruypt.
27Ende Godt schiep den Mensche inae sijnen beelde, nae den beelde 47Godts schiep hy hem: kMan ende Wijf schiep hyse.
28Ende Godt 48segendese; ende Godt seyde tot hen: lWeest vruchtbaer, ende vermenichvuldiget, ende vervullet de aerde, ende onderwerptse, ende hebbet heerschappye over de visschen der Zee, ende over het gevogelte des hemels, ende over al het gedierte dat op der aerde 49kruypt.
29Ende Godt seyde: Siet, mick hebbe ulieden al het zaet-zaeyende kruyt gegeven, dat 50op de gantsche aerde is, ende alle geboomte in ’t welcke zaet-zaeyende boomvrucht is: het zy u tot spijse.
30nMaer allen gedierte der aerde, ende allen gevogelte des hemels, ende allen kruypenden gedierte op der aerde, daer een levendige ziele in is, [hebb’ ick] 51al ’t groen kruyt tot spijse 52[gegeven]: ende het was alsoo.
31Ende Godt sach al wat hy gemaeckt hadde, ende 53siet, ohet was 53seer goet: doe was’t avont geweest, ende ’t was morgen geweest, de seste dach.
21Hebr. De wateren die van boven, etc. verstaet de wolcken, die boven het onderste deel deses uytspansels dryven, ofte eenige andere wateren die na de scheydinge hare plaetse boven mochten hebben genomen.
dPsal. 148.4.
[v9] eIob 38.8. ende 26.10. Psal. 24.2. ende 33.7. ende 136.6.
22Hier uyt blijckt, dat te vooren de gantsche aerdbodem met water is bedeckt geweest, ja selfs de Bergen, als boven op het 2. vers is aengeteeckent.
[v10] 23Daer en staet niet, Zee; maer, Zeen: om dat door dit woort by de Hebreen niet alleen verstaen en wort de Groote Zee, als Eccl. 1.7. maer oock andere Zeen, Poelen, Meeren, ende alle versamelingen der wateren. Siet. Gen. 14.3. Exod. 14.23. Num. 34.11. Matth. 4.18. Iohan. 21.1. ende elders.
[v11] 24Dat is, dat zaet van sich voortbrengt, draegt, geeft, ende uytwerpt; alsoo onder vers 12. ende 29.
25Hebr. Geboomte der vrucht.
[v14] fPsal. 136.7.
26Siet Psa. 74.16.
27Dat is, om te dienen tot afteeckeninge van verscheydene gelegentheden der tijden, als Lente, Somer, Herfst, Winter; verlenginge, vercortinge, ende effeningen der dagen, Eclipsen, etc. mitsgaders sekere dagen, weken, maenden, ende jaren waer te nemen, ende te onderhouden, soo wel in Kerckelicke, als in Politijcke ende burgerlicke handelingen, dit leven aengaende.
[v15] gDeut. 4.19. Ierem. 31.35.
[v16] 28Te weten, de Sonne ende Mane; dewelcke groot genoemt worden ten aensien van haer uyterlicke gedaente, soo die in onse oogen valt, ende hare uytnemende werckingen.
29Te weten; in vergelijckinge met de Sonne.
[v17] 30Hebr. gafse.
[v20] 31Het Hebreeusch woort is hier genomen voor soodanich gedierte, dat inde Zee, ende andere wateren met swemmen sich beweecht: hoewel het oock gebruyckt wort van het vliegende gedierte inde Lucht, Levit. 11.20. ende van het cruypende op der aerde; daer oock vers 44.
32Hebr. Ziele. Verstaet daer door de Dieren die leven ende gevoelen, ende uyt sulcke oorsake haer bewegen.
33Hebr. in (ofte nae) het aengesicht des etc.
[v21] 34Siet de aenteeckeninge op het vers 1.
35Het Hebreeusch woort beteeckent niet alleene het swemmende gedierte, als hier, ende Levit. 11.46. ende Psal. 69.35. maer oock dat cruypt op der aerde, ofte met verheffinge der voeten daer op gaet, ende treedt, als onder vers 24, 25, 26, 28, 30. ende capit. 6.20. ende 7.8. ende Psal. 104.20.
36Hebr. allen vogel des vleugels, alsoo oock Psal. 78.27.
[v22] 37Dat is, Godt gaf haer kracht om haer geslachte door voortteelinge te onderhouden, ende te vermenichvuldigen. Siet onder vers 28. ende elders meer.
hGenes. 8.17.
[v24] 38Hebr. Ziele. Siet bov. vers 20.
39Het Hebr. woort beteeckent hier alle tamme, viervoetige dieren, onder de menschen verkeerende, ende hen tot dienst, voedsel, ende kleedinge streckende.
40Siet boven op vers 21.
[v26] 41Godt spreeckt int getal van velen, gelijck hy oock terstont doet, seggende, nae ons beelt, nae onse gelijckenisse; ende als sich beradende (menschelicker wijse gesproken) om ons aen te wijsen de Goddelicke dry-eenicheyt, ende de weerdicheyt van dit leste schepsel des menschen.
42Dat is, Man ende Wijf, als blijckt uyt het volgende, dat sy heerschappye hebben; ende uyt vers 27. ende cap. 5.2.
43Hebr. in onsen beelde.
44Dese twee woorden schijnen eene ende de selve beteeckeninge te hebben, om dat in dese materie somtijts een van beyden inde plaetse van beyden gestelt wort. Siet het volgende vers, ende cap. 5.1. Door beelt ende gelijckenisse is voornemelick te verstaen de ware kennisse Godes, Col. 3.10. ware gerechticheyt ende heylicheyt, Ephes. 4.24.
45Hebr. visch, dat is, visschen, alsoo vers 28.
46Dit woort wort hier breeder genomen, als vers 24. daer het onderscheyden wort van het wilt gedierte, het welcke hier onder het Hebreeusch woort Behemah begrepen wort.
[v27] iGenes. 5.1. ende 9.6. 1.Cor. 11.7. Ephes. 4.24. Coloss. 3.10.
47D. niet nae des menschen evenbeelt, die geschapen wert, gelijck de voorgaende woorden souden konnen genomen worden, maer nae het beelt Godes, die hem geschapen heeft. Vergelijckt ond. 5.1. ende 9.6.
kMatth. 19.4.
[v28] 48Siet de aenteeckeninge op vers 22. hoewel dit woort hier meer begrijpt nae uytwijsen vanden text selfs.
lGenes. 8.17. ende 9.1, 3.
49Siet bov. op vers 21.
[v29] mGen. 9.3. Psa. 104.14, 15.
50Hebr. op het aengesicht der, etc.
[v30] nPsal. 104. vers 14.
51Hebr. alle groente of groensel des kruyts.
52Dit woort is hier ingevoegt uyt het voorgaende vers.
[v31] 53.53 Dese woorden, siet, ende seer, zijn van Mose hier by gevoegt, om des te beter uyt te drucken de grootheyt ende treffelickheyt deses wercx, als oock het uytnemende welgevallen Godes, ’t welck hy gehat heeft in al sijn werc, ende insonderheyt in het schepsel der menschen.
oDeut. 32.4. Mar. 7.37.
Het ij. Capittel.
Godt rust op den sevenden dach, vers 1, 2. Segent ende heylicht dien, 3. Verordent natuerlicke middelen tot vruchtbaerheyt des aerdrijcks, 5. Naerder verhael vande scheppinge des menschen nae lichaem ende ziele, 7. Godt stelt den mensche in’t Paradijs, 8. het welcke beschreven wort, met de rivieren van dien, 9. Verbodt, nopende den boom der kennisse des goets ende quaets, 17. Adam geeft den gedierten hare namen, 19. Breeder verhael vande Scheppinge der vrouwe, 21. die van Adam gekent, ende met sonderling genoegen aengenomen wort, 23 De echte staet, 24. Naecktheyt der menschen, 25.
1ALso zijn volbracht de 1hemel ende de aerde, ende 2al haer heyr.
2aAls nu Godt op den sevensten dach volbracht hadde sijn werck, dat hy gemaekt hadde, 3heeft hy gerust op den sevensten dach van al sijn werck, dat hy gemaeckt hadde.
3Ende Godt 4heeft den sevenden dach gesegent, ende dien geheyligt, om dat hy op den selven gerust heeft van al sijn Werck, ’t welck Godt geschapen hadde, 5om te volmaken.
4Dit zijn 6de geboorten des hemels ende der aerde, als sy geschapen werden: ten dage als 7de HEERE Godt de aerde ende den hemel maeckte;
[v1] 1Dat is, de Lucht, de Hemel, de Sonne, Mane, ende Sterren, mitsgaders de derde Hemel met sijne inwoonderen, de Heylige Engelen, gelijck sy oock genaemt worden het Heyr des Hemels, 1.Reg. 22.19. vergelijckt boven Cap. 1. vers 1.
2De schepselen in Hemel ende Aerde begrepen, worden een heyr genaemt, niet alleen om hare groote menichte ende verscheydenheyt, wel gestelde order, ende sonderlingen cieraet; maer oock om datse van Godt als haren Oversten worden onderhouden, ende geregeert, ende hem steets ten dienste moeten staen. alsoo Psalm 103.21. Iesa 45.12.
[v2] aExod. 20.11. ende 31.17. Deuter. 5.14. Hebr. 4.4.
3Dit is menschelicker wyse van Godt gesproken; want daer wort geseyt dat hy rustede, niet om dat hy moede was van wercken, maer om dat hy opgehouden heeft eenige nieuwe soorten van dingen te scheppen; hoe wel hy noch altijt werckt in het onderhouden ende regeren der selver, Iesa. 40.28. Ioan. 5.17.
[v3] 4D. Godt heeft hem verheven boven de andere dagen, ende weerdiger gemaeckt dan de selve, vergelijckt het woort segenen, met Genes. 24.31. De Weerdicheyt is in ’t gebruyck, het welcke door het volgende woort heyligen, te kennen gegeven wort, beteeckenende yet dat gemeyn is, tot een heylich gebruyck afsonderen, alsoo Exod. 13.2. Lev. 8.10. Num. 7.1. 1.Reg. 8.64. etc.
5D. om tot alsulcke gebruycken ende eynden, als met Godes Wijsheyt over een comen, nae eens yegelicken aert op het cierlicxste ende bequaemste te schicken, so als sy nu zijn. And. scheppende gemaeckt hadde.
[v4] 6D. oorsprongen, ofte beginselen. Vergel. Psal. 90.2. met d’aenteecken.
7Na de voleyndinge van het werck der scheppinge, wort hier aldereerst Gode de naem van IEHOVAH gegeven, beteeckenende den selfstandigen, selfwesenden, van hem selven zijnde van eeuwicheyt tot eeuwicheyt, ende den oorspronck ofte oorsake van het wesen aller dingen; daerom oock dese naem den waren Godt alleen toecomt. Onthoudt dit eens voor al; waer ghy voortaen het woord HEERE met groote letteren geschreven vindt, dat aldaer in ’t Hebr. het woort IEHOVAH, ofte korter, IAH, staet.
Uit: Statenvertaling (1637)
© (transcriptie) 2008 Nicoline van der Sijs